Làm thế nào để kể một câu chuyện hay

Adam

Administrator
• Thành viên BQT
19/3/16
569
476
63
#1
Làm thế nào để viết hay? Nói hay? Làm thế nào để có một-câu-chuyện-được-ghi-nhớ-suốt-đời? Làm thế nào để khi bạn kể người ta biết đó là câu chuyện của bạn, do bạn kể, được kể với thật nhiều chân tình và thương mến bên trong?

Tranh của họa sĩ Đỗ Hữu Chí
Hồi đi làm mình hay quan sát phòng Mar và HR. Có thể vì các chị váy ngắn mông cong, nhưng lí do chính là cách họ nói chuyện và thuyết phục người khác. Kiểu kiểu thế này:
+ Chị P ơi tiền dự án bao giờ về?
+ Sắp rồi em.
+ Nhưng em...
+ Sao vầy em, thiếu tiền đi chơi với bạn ha? Hồi chị mới đi làm cũng thiếu trước thiếu sau suốt, đến nỗi đi chơi toàn để bạn trả nè. Bọn nó nhìn mặt chị thấy tội nghiệp quá nên quyết định bao luôn.
+ ...
+ Hồi đó xìu xịu đến nỗi ny chị quyết định cưa để "bao" chị luôn cho tiện. Vừa có việc vừa có người yêu luôn đó. G làm đây cũng lâu rồi mà quên hỏi G có ny chưa?
Thế đấy. Câu chuyện bắt đầu từ việc tiền nong (thật ra là đòi tiền, một việc tế nhị) đã được chuyển sang một chủ đề tinh tế và đầy chất thơ: tình yêu. Thay vì bảo công ty đang dồn dự án nên các em cứ chịu "khó" mà chờ, họ kể một câu chuyện mà trong đó chúng ta thấy sự gần gũi và vinh quang trong cái "khó" đó. Họ chia sẻ và không áp đặt, quan trọng hơn, câu chuyện của họ có sức nặng đủ để tạo cảm giác, biến cái "tôi" và "bạn" thành "chúng ta". Đến một lúc nào đó mình nhận ra mỗi câu chuyện là một tài sản cá nhân. Một thứ tài sản đặc biệt.
Vậy một câu chuyện hay cần những gì?
Thứ gì là thứ có sức sống nhất Trái Đất này? Thứ có thể hồi sinh từ một mảnh nhỏ và phát triển với tốc độ thần kì? Có thể thay đổi và điều khiển vật thể theo những cách phi thường nhất? Cũng có thể tước đoạt và phá hủy vật thể theo những cách toàn diện nhất? Thứ gì bám giữ chúng ta lâu nhất?

Tranh của họa sĩ JokohamaĐó là ý tưởng.
Chúng ta luôn bị thôi thúc bởi ý tưởng về một cái gì đó mới lạ. Khi gặp một ý niệm mới, não bộ chúng ta phải phân tích kĩ càng và vì thế ý niệm đó được ghi nhớ trong đầu. Những ý tưởng đầu tiên sẽ hình thành ý thức của chúng ta.
Phân tích trường hợp của mình. Lúc đó mình mới ra trường, chưa biết nhiều về cuộc-sống-một-người-trẻ-đi-làm. Cách chị HR kể về cuộc sống của chị làm mình tò mò và ngạc nhiên. Cuộc-sống-một-người-trẻ-đi-làm là một ý niệm mới làm mình bị thu hút. Giả sử mình đã đi làm được 5 năm thì rõ ràng ý niệm đó không còn hấp dẫn được mình. Mình sẽ thẳng toẹt "Đm chị tiền dự án của em đâu, em còn mẹ già em nhỏ ở nhà". Có phải sự thẳng thắn luôn được đánh giá cao?

Thứ hai là sự đồng cảm.

Ở đây có ai đọc một bài báo 5000 chữ mà nhớ được ý của cả 5000 chữ đấy? Hay các bạn chỉ nhớ được một vài ý có-liên-quan-đến-bản-thân. Chính xác hơn là các bạn tìm bản thân trong 5000 chữ đó?
Kể chuyện hay thuyết phục cũng vậy. Bạn phải cho người nghe thấy bản thân người nghe trong câu chuyện bạn kể. Mình sẽ không đọc 5000 chữ bài báo đoạt giải Pulitzer nếu không thấy nó liên quan, nhưng lại sẵn lòng nghe một lời thủ thỉ "Hồi chị mới đi làm cũng thiếu trước thiếu sau suốt, đến nỗi đi chơi toàn để bạn trả nè..."

Thứ ba là một chút kịch tính.

Hồi đó xìu xịu đến nỗi ny chị quyết định cưa để "bao" chị luôn cho tiện. Vừa có việc vừa có người yêu luôn đó.
Đủ kịch tính để mình "Whoa chị hack may mắn à" rồi trợn mắt mà lắng nghe. Kịch tính là cách để xóa đi những nghi ngờ/ chống cự cuối cùng trong suy nghĩ người nghe. Một cách để "reset" đầu óc người nghe và làm họ "hồn nhiên". Hãy xem xét một ví dụ từ It's Happened to be Vietnam:



It's Happened to be Vietnam - 26/4/17- Hồi đó tụi mình mới gặp mặt nhau được chắc một lần hay sao đó, chỉ nói chuyện nhiều trên Facebook chứ còn chưa đi chơi với nhau nữa. Có một bữa đang ngồi làm việc trên văn phòng thì thấy ảnh nhắn tin hỏi "Em, ăn súp cua nhà thờ Đức Bà không, anh đem qua cho”. Thấy cũng là lạ tại không có thân tới mức đó nhưng ảnh gọi đi xuống dưới nhận thì cũng vui vui. Ý mình là làm sao có thể nói không với súp cua đúng không, haha. Ảnh đưa ly súp xong nói “của em có trứng bách thảo là 20 ngàn nè". Mình đưa tiền, ảnh lấy thiệt, rồi lên xe tỉnh bơ đi mất. Một mình đứng ở Nguyễn Huệ, tay cầm ly súp mà bối rối nhiều... 12 tháng sau ảnh cầu hôn ở Chiang Mai và thử đoán gì đi.
- Sao?
- Nhẫn đeo không vừa.
Một số người cho rằng kịch tính là cần thiết cho một câu chuyện hay. Mình không nghĩ vậy. Mình từng được nghe câu chuyện về một cô bé đi ăn kem mùa đông. Nó hay đến nỗi mình cũng không thể miêu tả nó ra trọn vẹn bằng câu chữ ở đây. Có lẽ bởi vì vậy nên câu chuyện đó sống mãi trong đầu mình. Mỗi lần ăn kem, mình đều vô thức chọn kem màu xanh tím giống câu chuyện đó.
Điều này dẫn đến điều lưu ý thứ tư, là phong cách kể.


Tranh của họa sĩ Đào Quang Huy

Bạn có thể sâu sắc hài hước.
Hài hước là cách tốt để nói về những thứ "sâu sắc".
Phong cách tiếp cận này có nhiều ưu điểm tuy nhiên cần một khả năng nhất định. Mình tin rằng hài hước là hun đúc của trí thông minh xã hội. Chúng ta không sinh ra hài hước, chúng ta học cách hài hước để vượt qua sự khác biệt và đương đầu với nghịch cảnh.
Ngoài lề một chút, mình có đọc Nietzsche và có khả năng viết một bài 5000-10000 chữ về Nietzsche. Tuy nhiên quay lại câu hỏi: "Bạn có chịu đọc 5000 chữ nếu không thấy liên quan?". Đây chính là câu hỏi mỗi khi mình viết về mấy cái hàn lâm, nó bắt buộc mình phải viết hay đến một mức nào đó để các bạn đủ hứng thú đọc đến lúc thấy-liên-quan. Đây cũng chính là câu hỏi mình đặt ra cho admin Việt Anh: Spiderum là nơi chia sẻ kiến thức hay là nơi tập luyện phương thức chia sẻ (tập viết)?
Đôi khi một câu hỏi lại hứa hẹn nhiều kiến thức hơn 5000 chữ viết. Đôi khi 5000 chữ viết chỉ là một sự óng ánh cá nhân. Hi vọng Spiderum định hướng "phong cách" một cách rõ ràng hơn.

Tranh của họa sĩ Đào Quang Huy

Quay trở lại với phong cách cá nhân. Vì là cá nhân nên việc đánh giá cũng là cảm nhận cá nhân. Một bước lên trời hoặc cả đời dưới vực, kiểu vậy. Có thể bạn sẽ kí được hợp đồng bán hàng ngay buổi đầu tiên. Có thể bạn sẽ cưa được crush ngay buổi đầu tiên. Hãy tạo ấn tượng và thiện cảm. Dũng cảm lên!
Ấn tượng thì dễ rồi. Cần ý tưởng, sự đồng cảm, phong cách. Còn thiện cảm thì sao?
Nó dẫn đến điều cuối cùng và quan trọng nhất, hãy kể một câu chuyện thật. Nếu không biết nói gì hãy nói thật. Rằng bạn chẳng biết nói cái mẹ gì nên sẽ vui lòng lắng nghe. Rằng bạn chuẩn bị nhiều lời hay ho nhưng não hỏng mất rồi. Rằng giờ đầu bạn chỉ có câu chuyện tuổi thơ về cây thông ngốc nghếch lớn lên cạnh một dòng sông. Rằng bạn từng ước ao bạn là một cây thông đứng cạnh một dòng sông. Rằng bạn đã khóc như điên khi hiểu ra rằng cây thông không thể lớn lên cạnh một dòng sông. Rằng tất cả câu chuyện đó mới ngu dốt làm sao so với những Elon Musk, Carl Jung hay Vũ "nhôm" mà bạn vừa được nghe.

Một câu chuyện hay sẽ được ghi nhớ. Một câu chuyện thật sẽ tiếp tục sống. Đôi khi ta không biết nói gì, làm gì và mọi thứ cứ ngốc nghếch diễn ra? Có bao giờ bạn nghĩ rằng chính những cái không biết đó mới là cái thật của bạn, và vì thế, bạn vẫn đang sống và sống rất hiên ngang?

Elbe040 - nguồn: Spiderum